نبرد قادسيه نخستين جنگ بزرگ ايران و عرب است كه در سال چهاردهم هجري بوقوع پيوست  قادسيه نام قريه اي بود كه در پانزده فرسنگي شهر كوفه در عراق قرار داشت.

 فتحي كه بدينوسيله نصيب اعراب شد ، يك پيروزي قطعي بود و موجب گرديد تا ايرانيان بكلي روحيه ي نظاميگري خود را از دست بدهند. در اين نبرد درفش كاوياني  پرچم مشهور ايران بدست دشمن افتاد. بموجب روايتي ، ضرار بن الخطاب كه پرچم مزبور را بدست آورده بود آنرا به سي هزار دينار فروخت ، در صورتيكه بهاي واقعي گوهرهاي آن به يكصد و بيست هزار دينار سر مي زد.

سقوط نهاوند در سال 21 هجري ، چهارده قرن تاريخ پرحادثه و باشكوه ايران باستان را كه از هفت قرن پيش  از ميلاد و تا هفت قرن پس از آن كشيده بود و هزاران سال تاريخ استوره اي باشكوه و اسرار آميز ، پايان بخشيد. اين حادثه فقط سقوط دولتي باعظمت نبود ، سقوط دستگاهي فاسد وتباه بود. زيرا در پايان كار از پريشاني  و بي سرانجامي درهمه كارها فساد و تباهي راه داشت. جور و استبداد خسروان ، آسايش و امنيت مردم را عرضه خطر مي كرد وكژخويي و سست رايي موبدان اختلاف ديني را مي افزود.

در حادثه ي عظيم سقوط و اضمحلال ساسانيان  در واقع وضع اخلاق و دين به چنان پايه اي تنزل كرده بود كه جز سقوط و شكست انتظاري نمي رفت. در گيرودار عجيبي كه پس از دوران شيرويه در ايران پديد آمد ، ديگر ساسانيان چيزي نداشتند كه عامه را بخود دلبسته كند و يا كسي را بخاطر خود به فداكاري وا دارد. با سقوط پي در پي شاهان ، فره ايزدي به سستي گراييده و هيبت و ارج خود را از دست داده بود. آزمنديهاي حكام و فرمانروايان با فساد و اختلاف موبدان و روحانيان دست به دست هم داده ، علايق و عقايد كهن را به سستي كشانده بود. شاهان همواره  از استيلاي دشمنان پريشان خاطر بودند و از انديشه ي سقوط و بيم جان آرام و قرار نداشتند. فرمانروايان شهرهاي مرزي كه اميد به بقاي دولت مركزي را از دست داده بودند ، از ابراز نافرماني نسبت به آن دستگاه بيمي بخاطر

راه نمي دادند. تفرقه و تشتت اخلاقي ، بيشتر خردمندان و دورانديشان را نگران حادثه اي شگرف ساخته بود كه دير يا زود ميبايستي رخ نمايد و از پرده بدر آيد.

.

بوزنطيه ـ چنان كه امروز مي گويند : بيزانس ـ كه دشمن چندين ساله ي ايران بود نيز از بس خود درآن روزها گرفتاري داشت نتوانست اين فرصت را به غنيمت گيرد و عرب كه تا آن روزها هرگز خيال حمله به ايران را نيز درسر    نمي پرورد جرات اين اقدام را يافت. خبرهاي راجع به ضعف و نابساماني داخلي و نبودن شاهان و فرمانروايان كار آزموده و كاردان پيوسته بگوش خليفه ي اول مي رسيد و او با جرات يافتن از اين مژده هاي اميد بخش ، بيش از پيش براي حمله بر متصرفات ايران اشتياق پيدا مي كرد و در اجراي اين مهم مصمم مي شد.

بدين ترتيب ، كاري كه دولت بزرگ روم  با آيين قديم ترسايي نتوانست درايران از پيش ببرد ، دولت خليفه ای که خود به ناحق قدرت خلافت رابدست اورده بود و در تمام کارها از کوچک به بزرگ از مولی و سرور خود مولی علی کمک می گرفت این بار خودسرانه با متعصبان به خاک آریا تاخت و نام خودرادرلیست منفورترین افراد در عالم تشیع و نزد ایرانیان ثبت کرد .

اعراب  در اين نبرد ( عين التمر ) نيز چون جنگهاي پيشين پيروز شدند و هماورد انشان پاي به فرار نهاده در قلعه ي عين التمر موضع گرفتند و مدت چهار روز ايستادگي كردند. مهران (سردار ايراني ) پس از چهار روز مقاومت ، از خالد زنهار خواست. خالد قبول اين پيشنهاد را مشروط بدان دانست كه همه ي مردم قلعه بدون قيد و شرط تسليم اعراب  شوند. مهران كه چاره اي جز پذيرفتن اين شرط نداشت ، با كسان خويش از قلعه بيرون رفت. خالد آن مردم را به بردگي گرفت و بیابان گردان  اموال و دارايي هاي آنانرا تصاحب كردند.

خيانت نيز چنان بود كه دركنار فرات ، يك جا ،  گروهي ازدهقانان جسر ساختند تا سپاه ابوعبيده به خاك ايران بتازد ، و شهرشوشتر را يكي از بزرگان شهر به خيانت تسليم عرب كرد و هرمزان حاكم آن ، بر سر اين خيانت به اسارت رفت. در ولاياتي مانند : ري ، قومس ، اصفهان ، جرجان و طبرستان ، مردم جزيه را مي پذيرفتند اما به جنگ آهنگ نداشتند و سببش آن بود كه ازبس دولت ساساني دچار بيدادي و پريشاني بود كس به دفاع از آن علاقه اي و رغبتي نداشت .  ترس و وحشت از دژخيمي و وحشي گري عرب بي رحمي و شقاوت در كشتار خود وحشتي سخت در دل مردم ايجاد كرده بود . 

از جمله آورده اند كه مرزبان اصفهان  فاذوسبان نام مردي بود باغيرت ، چون ديد كه مردم را به جنگ رغبت نيست و او را تنها مي گذارند ، اصفهان را بگذاشت و با سي تن از تيراندازان خويش راه كرمان پيش گرفت تا به يزدگرد شهريار بپيوندد اما تازيان در پي او رفتند و بازش آوردند و سرانجام صلح افتاد ، برآن كه جزيه بپردازند و چون فاذوسبان به اصفهان باز آمد ، مردم را سرزنش كرد كه مرا تنها گذاشتيد و به ياري برنخاستيد سزاي شما همين است كه جزيه به عربان بدهيد. حتا از سوارن بعضي به طيب خاطر مسلماني را پذيرفتند و به بني تميم پيوستند . چنان كه سياه اسواري ، با عده اي از يارانش كه همه از بزرگان سپاه يزدگرد بودند چون كر و فر تازيان بديدند و از يزدگرد نوميد شدند به آيين مسلماني گرويدند و حتا در بسط و نشر اسلام نيز اهتمام كردند.

همين نوميديها و ناخرسنديها بود كه عربان را درجنگ ساسانيان پيروزي داد.

در واقع اين فتح نهاوند در آن روزگاران پيروزي بزرگ براي اعراب بود و سقوط شكست براي ايرانيان .

بايد دانست كه يكي از علل سقوط سريع حكومت ساسانيان ، نزديك بودن پايتخت آن دولت به جزيره العرب و سهولت دستيابي اعراب بر آن شهر با شكوه بود. يكي ديگر از اسباب اين سقوط خيانت بعضي از سرداران و بزرگان ايران به شاه مملكت بود. بنا بر نوشته ي بلاذري ، در جنگ قادسيه چهار هزار تن از ايرانيان تحت فرماندهي ديلم راه خيانت در پيش گرفته بي آنكه وارد جنگ گردند ، تسليم تازيان شدند.

مقاومتهاي كوچك :

اين مقاومتهاي محلي غالبا بيش از يك حمله ديوانه وار عصباني نبود. پس از آن سقوط مهيب كه دستگاه حكومت و سازمان جامعه ي ايراني را درهم فرو ريخت ، اين اضطرابها و حركتها لازم بود تابار ديگر احوال اجتماعي قوام يابد و تعادل خود را به دست آورد . ري پس از سقوط نهاوند به دست عربان افتاد . مردم چندين بار با فاتحان صلح كردند و پيمان بستند اما هر چندگاه كه امير تغيير مي يافت سر به شورش مي آوردند. ابوموسي وقتي به اصفهان رسيد مسلماني بر مردم عرضه كرد. نپذيرفتند ، از آنها جزيه خواست قبول كردند و شب صلح كردند اما چون روز فراز آمد غدر آشكار كردند و با اعراب به جنگ برخاستند تا ابوموسي با آنها جنگ كرد.

ايستادگي و سختكوشي ايرانيان در اين نبرد (نبرد اليس) خالد ( سردار عرب) را چندان خشمگين ساخت كه سوگند ياد كرد كه چنانكه برآنان پيروز شود دست به غذا نبرد ، مگر آنكه نهري از خونشان جاري ساخته باشد. خالد براي راست آمدن اين سوگند دستور داد تا همه ي اسيرانرا بقتل رسانند ، و اينكار تا چند شبانروز ادامه داشت.

در سالهاي 28 و 30 هجري تازيان دو دفعه مجبور شدند استخر را فتح كنند. در دفعه ي دوم مقاومت مردم چنان با رشادت و گستاخي مقرون بود كه فاتح عرب را از خشم و كينه ديوانه كرد.

ميگويند خالد ( در نبرد ولجه ) عهد كرده بود كه تا هزار نفر را به هلاكت نرسانده باشد ، دست به غذا نبرد. وي هنگامي اقدام به خوردن غذا كرد كه مقصود و مرادش برآورده شده بود. اين نبرد در محلي بنام ولجه اتفاق افتاد و بهمين اعتبار به نبرد ولجه معروف گرديد.

عبد الله بن عامر وقتي دانست كه مردم بر ضد عربان به شورش برخاسته اند و عامل وي را كشته اند « سوگند خورد كه چندان بكشد از مردم استخر كه خون براند. به استخر آمد و به جنگ بستد … و خون همگان مباح گردانيد و چندان كه ميكشتند خون نمي رفت تا آب گرم بر خون مي ريختند . پس برفت و عدد كشتگان كه نام بردار بودند چهل هزاركشته بود بيرون از مجهولان » مقاومتهاي مردم دلاور ايران با چنين قساوت و جنايتي در هم شكسته مي شد اما اين سخت كُشيها هرگز نميتوانست اراده و روح آن عده ي معدودي را كه در راه دفاع از يار و ديار خويش خون و عمر و زندگي خود را نثار   مي كردند يكسره خفه و تباه كند. هر شهر كه يكبار اسلام آورده بود و تسليم شده بود وقتي ناراضيان در آن شهر دوباره مجال سركشي مي يافتند در شكستن پيماني كه با عربان. بسته بود ديگر لحظه اي ترديد و درنگ نمي كرد در سال سي ام هجري مردم خراسان كه قبول اسلام كرده بودند مرتد شدند و عثمان خليفه ي مسلمان عبدالله بن عامر و سعيد بن عاص را فرمان دادكه آنان را سركوبي نمايند. براي دوم بار عربان مجبور شدند گرگان و طبرستان و تيمشه را فتح كنند.

قتل عمر:

توطئه قتل عمر كه بعضي از ايرانيان ساكن مدينه در آن دست اندركار بودند گواه اين دعوي است. ابولولو فيروز محبوب كه در سال پس از فتح نهاوند عمر بر دست او كشته شد از مردم نهاوند بود .

رفتار فاتحان:

هيچ چيز مضحك تر و شگفت انگيز تر و در عين حال ظالمانه تر از رفتار اين فاتحان خشن و ساده دل نسبت به مغلوبان نبود .

فاتح سيستان عبد الرحمن بن سمره سنتي نهاد كه «راسو و جژ را نبايد كشت » اما گويا سوسمار خواران گرسنه چشم از خوردن راسو و جژ نيز نمي توانستند خودداري كنند.

اما وحشي طبعي و تندخويي فاتحان وقتي بيشتر معلوم گشت كه زمام قدرت را در كشور فتح شده به دست گرفتند. اعرابيي را بر ولايتي والي كردند جهودان را كهدر ناحيه بودند گرد آورد و از آنها درباره ي مسيح پرسيد . گفتند او را كشتيم و به دار زديم. گفت آيا خونبهاي او را نيز پرداختيد؟ گفتند نه. گفت به خدا سوگند كه از اينجا نرويد تا خونبهاي او را بپردازيد. ابوالعاج بر حوالي بصره والي بود مردي را از ترسايان نزد او آوردند پرسيد نام تو چيست ؟مرد گفت « بنداد شهر بنداد » گفت سه نام داري و جزيه ي يك تن را ميپردازي؟ پس فرمان داد تا با زور جزيه ي سه تن از او بستاندند.

با اين همه ديري بر نيامد كه مقاومتهاي محلي نيز از ميان رفت و عرب با همه ناتواني و درماندگي كه داشت بر اوضاع مسلط گشت. زبان پهلوي جاي خود را به لغت تازي داد.

كساني كه مدتها از ترانه هاي طُرب انگيز بارُبد و نكيسا لذت برده بودند ، رفته رفته با بانگ حدي و زنگ شتر مانوس شدند. درباره اعراب از زبان شاهنشاه ايران چنين نقل شده است.“ خسرو پرويز “ مي گويد : «  اعراب را نه در كار دين هيچ خصلت نيكو يافتم و نه در كار دنيا. آنها را نه صاحب عزم و تدبير ديدم و نه اهل قوت و قدرت. آنگاه گواه فرومايگي و پستي همت آنان بس كه آنها با جانوران گزنده و مرغان آواره در جاي و مقام برابرند فرزندان خود را از راه بينوايي و نيازمندي مي كشند و يكديگر را بر اثر گرسنگي و درماندگي مي خورند از خوردنيها و پوشيدنيها و لذتها و كامرانيهاي اين جهان يكسره بي بهره اند. بهترين خوراكي كه منعمانشان مي توانند به دست آورد گوشت شتر است كه بسياري از درندگان ، آن را از بيم دچار شدن به سبب ناگواري و سنگيني نمي خوردند … »

در برابر سيل هجوم تازيان شهرها و قلعه هاي بسيار ويران گشت. خاندان ها و دودمانهاي زياد بر باد رفت. نعمتها و اموال توانگران را تاراج كردند و غنايم و انفال نام نهادند. دختران و زنان ايراني را در بازار مدينه فروختند و سبايا و اسرا خواندند. مي گويند در يك روز بيش از 42 هزار زن ايراني در ميان اعراب به عنوان كنيز تقسيم كردند. و بيش از 40 هزار پسر نوجوان ايراني را با سوزن دوك اَخته كرده ( قدرت جنسي را از آنها گرفتند)  و به عنوان غلام چونان حيوان آنها را بكار گرفتند.  از پيشه وران و برزگران كه دين مسلماني نپذيرفتند باج و ساوگران به زور گرفتند و جزيه نام نهادند.    همه ي اين كارها را نيز عربان در    سايه ي شمشير و تازيانه انجام  ميدادند.  هرگز در برابر اين كارها هيچ كس آشكارا ياراي اعتراض نداشت . در مهاباد 70 هزار سرباز ايراني را در يك روز از بالاي پرتگاه به پايين فرستادند و همگي را به قتل رساندند. حد و جرم و قتل و حرق ،تنها جوابي بود كه عرب ، خاصه درعهد اُمويان به هرگونه اعتراضي مي داد. خشونت و قساوت عرب نسبت به مغلوب شدگان بي اندازه بود.آنها كه تعصب عربي خود را فراموش نكرده بودند ، حكومت خود را بر اصل  « سيادت عرب » نهاده بودند.. تحقير و ناسزايي كه در اين نام ناروا وجود داشت ،كافي بود كه همواره ايرانيان را نسبت به عرب بدخواه وكينه توز نگهدارد.

در منظومه اي كه به خط پهلوي مربوط به سيزده قرن پيش بروي پوست آهو و در نزديكي شهر سليمانيه ( شهري در كردستان عراق ) بدست آمده و در آن هنگامي كه اعراب ستمگر به شهر “ زور “ حمله كرده بودند و آتشكده ها را ويران و مردان و زنان ايراني را قتل عام ميكردند چنين سروده شده :

هورمزگان رمان آتران كژان                

             ويشان شا ردو گوره گوره كان

  زور كار عارب كردن خاپور

                        گناي پاله هتا شاره زور

 و كنيكان و ديل بشينا

                         ميرد آزاتلي و روي هوينا

 رويشت زرتشت مانووه بي كس

                   بزيكانيكا هورمز و هيچ كس

ترجمه :

نيايشگاهها ويران شد، آتش ها خاموش گرديد

  بزرگ بزرگان خود را نهان كردنند

عرب هاي ستمكار خراب كردند روستاها را تا شهر زور

زنان و دختران به را اسارت گرفتند

 آزادمردان در خون خود غلتيدند

 كيش زرتشت بي ياور ماند

 اهورامزدا (هرمز) به هيچ كس مهر نورزيد.»

حكومت و قضاوت نيز همه جا مخصوص عرب بود و هيچ ايراني ولامسلمان هم به اين گونه مناصب و مقامات نمي رسيد.

1-دوقرن سكوت ، دكتر عبدالحسين زرين كوب

2 ـ تاريخ ده هزار ساله ايران ، عبدالعظيم رضايي

3 ـ ديدي نو از ديني كهن ( فلسفه زرتشت ) ـ دكتر فرهنگ مهر

4 ـ ايران در زمان ساسانيان ، پرفسور آرتور كريستن سن

5 ـ ايران ( از آغاز تا اسلام ) ، پرفسور رومن گيرشمن

6 ـ تاريخ ايران (از سلوكيان تا فروپاشي دولت ساساني ) ،  پژوهش دانشگاه كيمبريج

7 ـ تاريخ طبري ، محمد بن جرير طبري

گات 28 بند 1

برداشت شده از برگردان گاتها، موبد رستم شهزادی

زردشتيان شيراز همزمان با دهمين روز از ماه مهر جشن مهرگان كه نماد پيروزي راستي و عدالت است را برگزار كردند.

رييس انجمن زردشتيان شيراز روز پنجشنبه در گفت و گو با خبرنگار ايرنا گفت: يكي از دستورات زردشت شادماني تمام مردم است، از اين رو شادي و سرور در بين زردشتيان جايگاه ويژه دارد.

افلاطون سهرابي افزود: بر اساس اين اعتقاد اشو زردشت تمام مردم بايد شاد باشند اين به مناسبت پيروزي يكي از شاهان كياني بنام فريدون بر ضحاك ستمگر است.

رييس انجمن زردشتيان شيراز افزود: اين پادشان ستمگر هزار سال سلطنت و ظلم و ستم كرد و سرانجام توسط فريدون به بند كشيده و به كوه دماوند برده شد.

زردشتيان معتقدند فريدون ضحاك را از بين نبرد از اين رو بدي هميشه وجود دارد اما پيروزي او بر ضحاك حاكي از اين است كه خوبي هميشه بر بدي پيروز است.

جشن مهرگان آيين ملي مذهبي است كه قبل از زردشت هم وجود داشته اما بعد از ظهور زردشت رسمي شده است.

پذيرايي با آش مخصوص و شيريني، اوستا خواني،دعا و نيايش ، سرود جمهوري اسلامي و اهداي جوايز به قرائت‌كنندگان گاتا از جمله بخش‌هاي جشن مهرگان در شيراز بود.

مهرگان آيين جشن و سرور است كه زرتشتيان شيراز همزمان با دهمين روز از ماه مهر آن را برگزار مي‌كنند و نماد پيروزي نيروي راستي و عدالت بر دروغ و ستمگري است.

درايران باستان، جشن مهرگان پس از نوروز داراي اهميت ويژه‌اي بود به اين دليل كه‌هر دوآغازفصل‌هاي سال رانويد مي‌دادند.نوروز آغاز تابستان و مهرگان، آغاز زمستان، زيرا در آن زمان سال به دو فصل تقسيم مي‌شد.

انگيزه‌اي كه به پيدايش جشن مهرگان در تاريخ ايران نسبت مي‌دهند پيروزي ايرانيان بر ضحاك ستمگر، به رهبري كاوه آهنگر است كه ايرانيان او را در بند آوردند و فريدون را به عنوان رهبر خود برگزيدند.

اين جشن در روز ‪ ۱۰‬مهر ، روزي كه نام روز و ماه يكي بود جشن گرفته مي‌شد و مانند نوروز سه جنبه نجومي (طبيعي) ، تاريخي و ديني داشت.

از نظرنجومي، مهرگان چند روز پس از اعتدال پاييزي جشن گرفته مي‌شد اعتدال پاييزي اول مهر صورت مي‌گيرد و جشن برداشت محصولات كشاورزي است.

از نظر تاريخي، در اين روز نيروي داد و راستي به سركردگي كاوه آهنگر بر ارتش دروغ و ستمگري آژي دهاك ( ضحاك) پيروز شد.

مبارزه راستي و دروغ،داد و ستم در ايران ريشه ديني دارد و همه جشن‌هاي ملي هم بگونه‌اي اين مبارزه و پيروزي نهايي حق بر نا حق را نشان مي‌دهد ولي در تاريخ مهرگان اين جنبه درخشندگي ويژه‌اي دارد.

از نظر ديني نيز، در فرهنگ ايراني مهر يا ميترا به معناي فروغ خورشيد و مهر و دوستي است.همچنين مهر، نگهبان پيمان و هشداردهنده به پيمان شكنان است.

دليل برگزاري جشن مهرگان در آغاز مهرماه و اصولا نامگذاري نخستين ماه فصل پاييز به نام مهر،اين است كه در دوره‌هايي از عصر باستان و از جمله در زمان هخامنشيان، آغاز پاييز، آغاز سال نو بود و از همين رو، نخستين ماه سال را به نام مهر منسوب كرده‌اند.

زرتشتيان شيراز امسال نيز اين روز را همچون سالهاي گذشته بانقالي قيام كاوه آهنگر و پيروزي فريدون برضحاك، شادباش روز مهرگان وخواندن سرودهاي آييني و گردهمايي برگزار كردند.

 ^{چندين دهه است كه دانش آموزان سراسر جهان مي آموزند تمدن انساني بالغ بر 5 هزار سال پيش در كنار رودخانه هاي فرات در بين النهرين، نيل بزرگ و ايندوس هند ظهور يافت اما اكنون دانش باستان شناسي اين احتمال را مطرح كرده است كه پيدايش تمدن بشري را بايد در ايران جستجو كرد.}

^{به گزارش خبرگزاري مهر، باستان شناساني كه بر روي منطقه منحني شكل وسيعي ميان روسيه تا ايران و شبه جزيره عربستان كار مي كنند مدارك و شواهد جديدي از شبكه پيچيده شهري در منطقه ايران پيدا كرده اند كه ممكن است روزگاري از رونق بالايي در اين منظقه از جهان و همزمان در 5 هزار سال پيش برخوردار بوده كه بدين ترتيب بايد نگرش جديد و متحول شده اي به ظهور تمدن بشري داشت.}

 ^{آندرو لاولر مقاله نويس مجله معتبر علمي «ساينس» در شماره اخير اين نشريه به تشريح جزئيات اين كشف تاريخي پرداخته كه از سوي تيمي از محققان و باستان شناسان از جمله يوسف مجيدزاده باستان شناس ايراني صورت گرفته است تا در نهايت قطعات پازل معماگونه شكل گيري تمدن بشري شكل واقعي و نهايي خود را پيدا كند.}

^{ساينس در اين مقاله آورده است : اگرچه تلاش هاي جهاني در مراحل ابتدايي هستند اما بسياري از باستان شناسان مي گويند اين يافته هاي جديد درك تاريخي از تمدن بشري را به واسطه ارايه تصوير پيچيده تر در شمار قابل توجهي از مراكز شهري رونق يافته ميان بين النهرين و رود ايندوس، تجارت كالاها، درنظرگرفتن فناوري هاي خاص براي هر منطقه، معماري ها و نظرات ديگر، دوباره نويسي مي كند.}

^{مقاله نويس ساينس مي افزايد: درحالي كه بين النهرين هنوز هم به واسطه آغاز تحول شهرنشيني گهواره تمدن بشري محسوب مي شود، اما ما مي دانيم كه مبدا زماني و تاريخي ميان بين النهرين و هند پذيراي شهرها و فرهنگ هايي در بين 3هزار تا 2 هزار سال پيش از ميلاد مسيح بوده است.}

^{به نوشته ساينس، مدارك و شواهد براي دفاع از اين نظريه جديد ماه گذشته و از سوي  دانشمنداني از كشورهاي مختلف جهان از جمله ايران، روسيه، ايتاليا، فرانسه و آمريكا در نشست انجمن بين المللي مطالعات تمدن اوليه در فضاي بين فرهنگي آسياي ميانه  در راون ايتاليا ارايه شد.}

^{به گزارش مهر، باستان شناسان يافته هاي جديد خود از چندين مركز شهري با قدمتي مشابه با آنهايي كه بين بين النهرين و رودخانه ايندوس در پاكستان و هند مدرن وجود دارند را با يكديگر بررسي كردند. حيرت آورترين مدارك به دست آمده متعلق به منطقه اي در جنوب ايران در اطراف رودخانه هليل رود و جنوب شهر مدرن جيروفت به سرپرستي يوسف مجيدزاده بوده است كه بقاياي شهري بزرگ و مرفه در گذشته را كشف كرده است.}

^{اين مقاله مي افزايد: اين شهر باستاني دو كيلومتر مربعي به دوره اي بالغ بر اواسط تا پايان هزاره سوم پيش از ميلاد مسيح باز مي گردد كه به وسيله دژ مستحكم چسبيده به آن حفاظت مي شده است. به گفته مجيدزاده، كاوش هاي صورت گرفته در يكي از اتاق ها در اين دژ منجر به كشف حيرت آور پيكره آجري از يك انسان و نقاشي هاي رسي آويخته به سطح شد كه به عقيده مجيدزاده بزرگترين مورد در نوع خود در آن دوره زماني و تاريخي بوده است.}

^{در اين منطقه تاريخي گورستان هاي غارت شده اي كشف شده اند كه نشان از ثروت و رفاه در آن دوران دارند. مجيدزاده موفق شد گور بزرگي را در منطقه اي آهكي كشف كند كه به نظر مي رسد از زمان غارت شدن در آن دوران دست نخورده باقي مانده باشد. پلكاني كه به حجره اي شامل 8 منطقه دفني بوده و چندين تخت خواب و ساير دست سازهاي گرانبها نيز از جمله موارد اين  كشف تاريخي است كه بي ترديد انقلابي در نظريه پردازي هاي شكل گيري و پيدايش تمدن يشري ايجاد خواهد كرد.}

                                            فر و پيروزي ما ملت پيداست هنوز

كيش زرتشت ز آتشكده برجاست هنوز

كاخ داراي بلند اختر برپاست هنوز

طاق كسري به لب دجله هويداست هنوز

 زاده پاک اهـــورا،  از نژاد آريـــانم

^{زن در اوستا به لقب «ريته‌سيه‌بانو» يا «اَشَه‌بانو» خوانده شده، كه به معني دارنده فروغ راستي و پارسايي است. امروز واژه نخستين در زبان پارسي حذف شده و فقط بانو كه، به معني فروغ و روشنايي است براي زنان به كار مي‌‌بريم. باز واژه مادر در اوستا و سنسكرت «ماتري» است كه به معني پرورش دهنده مي‌‌باشد و خواهر را «سواسري» يعني وجود مقدس و خيرخواه مي‌‌نامد و زن شوهردار به صفت «نمانوپنتي» يا نگهبان خانه، نامزد شده است.}

^{زن درايران باستان (درمتون پهلوي) مقامي بسيار والا و ارجمند داشته است. مهريكي از ايزدان مادينه بوده كه به شكل زن مهر آن نيز وجود دارد. اما بعدها نماد مردانه پيدا كرد. زن ايراني در دوره هخامنشيان در كليه امور همچون مردان به كار و پيشه مشغول بوده است. اين را كشف سنگ‌نبشته‌هاي گلي در تخت جمشيد به اثبات مي‌‌رساند. جالب اين كه بدانيد زنان در هنگام زايمان مرخصي با حقوق داشته‌اند و همچنين پس از زايمان به آنان پاداش‌هاي گران بها نير داده مي‌‌شد. در برخي از سنگ نبشته‌ها شاهد آن هستيم كه مردان در خدمت زنان كار مي‌كنند و رياست كارها به زنان است و نيز مي‌‌بينيم كه زناني معرفي شده‌اند كه املاك وسيع و كارگاه‌هاي بزرگي داشته‌اند، همچنين زنان دوره هخامنشي مي‌‌توانستند بدون هيچگونه دخالت شوهر در املاك و دارايي‌هاي خودهرگونه تصرفي كه مايل بودند، بنمايند.}

^{در ايران باستان، مقام زن در جامعه بسياربالا بود و زن در بسياري از شئون زندگي با مرد همكاري مي‌‌كرد. بنابرنوشته كتاب نيرنگستان پهلوي، زنان مي‌‌توانستند در سرودن يسنا و برگزاري مراسم ديني حتي با مردان شركت كننده يا خود به انجام اينگونه كارها بپردازند. زنان حتي مي‌‌توانستند درا وقات معيني به پاسداري آتش مقدس پرداخته و طبق كتاب ماتيكان هزاردادستان به شغل وكالت و قضاوت مشغول شوند. در فروردين يشت و ديگريشت‌ها و همچنين شاهنامه و ديگرحماسه‌هاي باستاني اين سرزمين، اسامي بسياري از اين زنان نامدار و پهلوان و ميهن پرست دين دار- كه به واسطه كارهاي مفيد و نيكشان در گروه زنده و روانان جاويد، درآمده‌اند – نام برده شده و برروان فرهمند آنان درود فرستاده مي‌شود. در ايران باستان زنان همچون مردان مي‌‌توانستند فنون نظامي را ياد بگيرند و حتي فرماندهي سپاهيان را بر عهده بگيرند (مانند: بانو آرتميس كه فرمانده سپاهيان ايران در برابر يونانيان بود، و گردآفريد كه مرزدار ايران بود و در برابر سهراب صف آرايي كرد).}

^{زيبايي تمدن ايران و فرهنگ انساني اش در اينجا بيشترآشكار مي‌شود كه زني ايراني داراي شخصيت حقوقي و برابر با مردان بوده و مي‌‌توانسته به شغل وكالت دادگستري بپردازد و حتي بر مسند قضاوت بنشيند. بنابه گفته كتاب هزار دستان (هزار ماده قانون) زنان دانشمند و باسواد به پيشه قضاوت مشغول بوده اند. اين زيبايي تمدن ديدن چهره‌هايي درخشان از زنان ايراني كه بر جايگاه والاي ايران تكيه زده‌اند نمايان تر مي‌شود. چهره‌هايي همچون «هما»، «آذرميدخت»، «پوراندخت»، «دنياك» و نيز چهره‌هايي مشهوري كه فرماندهي سپاهيان ايراني را بر عهده داشته‌اند: همچون آرتميس، كرديه، بانوگشسب، گردآفريد و... نيز زنان سياستمدار و دانشمندي كه به تنهايي و يا دوش به دوش مردان خود ايستادند و از اين سرزمين پاسداري كردند، زناني چون: کاسندان (همسر کوروش بزرگ)،آتوسا (همسرداریوش بزرگ)،ساپفو(همسر بردیا)،پارمیس(دختر بردیا)،شهربانو استر، شهربانو موزا، پروشات، آتوسا (همسرسياستمدارو هوشمند اردشير دوم)، پانته‌آ، كتايون، سيندخت، فرنگيس، فرانك، شيرين، منيژه، ارنواز، شهرناز، رودابه، تهمينه، دوغدو، پورچيستا (چيستا دختركوچك آشوزرتشت).}

^{محمدرضا مهرانديش، مدير موزه ملي ايران در حالي اين اقدام را ناشي از ماموريت رياست سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري مبني بر "نمايش تعلقات تمدن كشورمان" اعلام كرد كه نخستين خبرها درباره نمايش لوح كوروش پيش از حضور مشايي در راس سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري انتشار يافته بود.}

^{دي ماه سال ۱۳۸۳ بود كه برگزاري نمايشگاه "امپراتوري فراموش شده: جهان هخامنشي" و خروج آثار زرين موزه ملي ايران از كشور در كنار عنواني كه موزه بريتانيا براي نمايشگاه در نظر گرفته بود، مورد اعتراض گروهي از كارشناسان قرار گرفت و مديران سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري را بر آن داشت تا با برگزاري يك نشست مطبوعاتي به ابهام هاي موجود پاسخ دهند.}

^{در همين جلسه بود كه محمدرضا كارگر، مدير وقت موزه ملي، خبر نمايش لوح كوروش در كنار مجموعه طلاهاي جيحون را اعلام كرد و گفت اين آثار قرار است پس از انجام بازسازي موزه ايران باستان و فراهم آمدن شرايط مناسب به لحاظ حفاظت فيزيكي، همراه با ديگر آثار نفيسي كه متعلق به ايران است و در موزه هاي معتبر دنيا نگهداري مي شود، در موزه ايران باستان به نمايش درآيند.}

^{البته چندي پيش از انتشار خبر در ايران نشريه آرت نيوز نيز از امانت اين شي در سال ۲۰۰۶ ميلادي خبر داده بود. بنابر گزارش اين نشريه، موزه بريتا‌نيا متعهد شده بود منشور كوروش را در مقابل بيش از ۵۰ شي تاريخي كه براي نمايشگاه جهان هخامنشي از موزه ملي ايران امانت گرفته بود، به ايران امانت دهد.}

^{انتشار خبر نمايش اين شي در ايران، بار ديگر كوروش و مهم ترين بازمانده اش را در صدر اخبار فرهنگي قرار داد. در اين اخبار اعلام شد قرار است لوح كوروش كه از هنگام كشف در محوطه اي باستاني در عراق، در موزه بريتانيا نگهداري مي شود از سوي اين موزه به ايران تحويل شود. البته در خبرهاي تكميلي ماجراي تحويل هميشگي آن به ايران تكذيب و بر امانت بلند مدت آن تاكيد شد.}

^{آقاي كارگر، كه به تازگي مديريت تالار وحدت را عهده دار شده است، ماجراي نمايش لوح كوروش را اين طور شرح مي دهد: "بعد از برقراري ارتباط عميق ميان موزه ملي ايران و موزه هاي معتبر دنيا نظير لوور، بريتانيا و آرميتاژ قرار بر اين شد كه با پايان بازسازي موزه ايران باستان، اين بخش از موزه با نمايش اشياي شاخص فرهنگ و تمدن ايران كه تعدادي در ايران و بخشي در موزه هاي بين المللي نگهداري مي شود، بازگشايي شود."}

^{" اين مسئله را با موزه هاي لوور و بريتانيا در ميان گذاشتيم و آنها هم اعلام آمادگي كردند. از جمله اين اشيا لوح كوروش بود. موزه بريتانيا قول داد اين اثر را همراه با مجموعه طلاهاي جيحون كه آنها هم به دوره هخامنشي تعلق دارند، به موزه ملي ايران امانت دهد. مشروط بر اينكه شرايط مناسبي براي نمايش و حفاظت از آنها فراهم آيد."}

^{اين باستان شناس تاكيد مي كند: "لوح كوروش سفالين است و شرايط ويِژه اي براي نگهداري و نمايش نمي خواهد ‌يعني مانند تابلوهاي نقاشي يا پارچه آسيب پذير نيست اما بايد از سوي برگزار كننده نمايشگاه بيمه شود كه هزينه بسيار سنگيني خواهد داشت. علاوه بر اين بايد شرايط امنيتي خاصي براي آن ترتيب داده شود. بروز كوچكترين اتفاق غير منتظره در جريان نمايش اين اثر در تهران، جدا از خسارت هاي سنگين مالي، حيثيت موزه ملي ايران را به عنوان موزه مادر خدشه دار مي كند. به همين دليل همان زمان به فراهم آمدن شرايطي همپاي استانداردهاي بين المللي براي نمايش اين اثر و ديگر آثار ارزشمند فرهنگ و تمدن ايران پافشاري مي كرديم كه البته در زمان مديريت من امكان آغاز عمليات بازسازي و تجهيز موزه فراهم نشد."}

^{نينا رضايي، مدير روابط عمومي موزه ملي درباره شرايط نمايش اين اثر در موزه ملي مي گويد: "به هرحال در طول سال نمايشگاه هاي متعددي از آثار ارزشمند مخزن موزه در طبقه فوقاني موزه ايران باستان برگزار مي شود كه تا كنون مشكلي براي هيچ يك به وجود نيامده و به لحاظ امنيتي مشكلي ندارند. علاوه بر اين در حال حاضر ساختمان موزه دوران اسلامي در حال بازسازي و تجهيز است و امكان دارد منشور كوروش در اين بخش به نمايش در آيد."}

	تكه اي از ديوار تخت جمشيد سفيران كشورهاي مختلف را كه هداياي خود را به دربار داريوش مي برند به تصوير كشيده است

^{او همچنين درباره انتشار خبر به عنوان رويدادي جديد و بدون اشاره به اخباري كه سه سال پيش از سوي اين موزه درباره منشور كوروش انتشار يافت، توضيح مي دهد: "آن زمان مذاكراتي انجام شد اما مدون نشد. اين بار در جريان حضور مدير موزه بريتانيا در تهران مذاكرات شكل جدي تري گرفت به همين دليل خبر را دوباره منتشر كرديم."}

^{مدير موزه ملي نيز در گفت و گو با خبرگزاري فارس روند مذاكرات را اينطور شرح داده است: " موافقتنامه‌هاي حقوقي مورد نياز دولت براي ورود اين اثر تاريخي به ايران در دستور كار قرار خواهد گرفت."}

^{بازگرداندن آثار تمدن ايران به كشور}

^{بخش عمده اي از آثار تاريخي و فرهنگي كشورهاي صاحب تمدني چون ايران، يونان، مصر و ايتاليا در موزه هايي خارج از اين كشورها نگهداري مي شود و موزه هاي لوور، بريتانيا و آرميتاژ با اختصاص تالارهايي بسيار بزرگ به آثار اين كشورها بزرگترين دارندگان آثار ارزشمند تاريخي در دنيا به شمار مي روند.}

^{تلاش كشورها براي بازپس گيري آثار تمدن خود، رويدادي تازه نيست. چند سال پيش بود كه دولت يونان براي بازپس گيري مجسمه ها، ديوار نگاره هاي برجسته و معبدي كه در زمان سلطه عثماني بر اين كشور به موزه بريتانيا فروخته شد، شكايت كرد اما دادگاه هاي بين المللي در نهايت به نفع موزه بريتانيا راي دادند و اين آثار در موزه بريتانيا ماندگار شد.}

^{انتشار خبر نمايش لوح كوروش در ايران، احتمال حضور هميشگي آن در ايران را بار ديگر در اذهان زنده و دوستداران اين اثر تاريخي را به نگهداري آن در تهران اميدوار كرد.}

^{اما آقاي كارگر با تجربه ۱۲ سال مديريت در موزه ملي ‌احتمال آن را بسيار اندك مي داند: "كشورهايي كه داراي آثار تمدني بسيار در موزه هاي بين المللي هستند طي چهار دهه گذشته براي بازگرداندن اين آثار به سرزمين اصلي و زادگاهشان تلاش بسياري كردند اما هنوز شرايط حقوقي جهاني براي اين انتقال فراهم نشده است. به همين دليل مهم ترين فعاليت در اين زمينه اثبات مالكيت معنوي كشورهاي صاحب تمدن بر آثار و ثبت آن است."}

^{او به طور خاص درباره لوح كوروش مي گويد: "با توجه به تعامل ارزنده و سازنده ايران با موزه بريتانيا طي سال هاي اخير امكان دسترسي كارشناسان ايراني به اشياي ايراني اين موزه فراهم آمد و حقوق معنوي آثار موجود در دپارتمان ايران اين موزه بزرگ به نام ايران شناخته شد. در دنياي باستان شناسي و تاريخ، همه كارشناسان بر اين مسئله كه لوح كوروش كه در عراق كنوني كشف شده يك شي ايراني است، اتفاق نظر دارند."}

^{ماجراي كشف نخستين منشور حقوق بشر}

^{سال ۱۲۸۵ شمسي هرمز رسام يكي از اعضاي يك گروه كاوش انگليسي در معبد بزرگ اِسَـگيلَـه (نيايشگاه مَـردوك، خداي بزرگ بابلي) در شهر باستاني بـابِـل در بين‌النهرين استوانه اي از گل پخته به دست آورد.}

^{گمان نخستين باستان شناسان اين بود كه اين لوح توسط يكي از پادشاهان بابلي نگاشته شده است. اما پس از بررسي خط شناسان مشخص شد كه اين سنگ نوشته در سال ۵۳۸ پيش از ميلاد به هنگام ورود سپاه فاتح ايران به بابل به فرمان كوروش نوشته شده است.}

^{ترجمه و انتشار متن اين استوانه گلي نشان داد آن چه از خاك بابل كشف شده، در واقع "نخستين منشور جهاني حقوق بشر" است. به همين دليل در سال ۱۳۴۸ در گردهمايي حقوق دانان سراسر جهان كه در كنار آرامگاه كوروش برگزار شد، او را نخستين بنيانگذار حقوق بشر ناميدند.}

^{استوانه كوروش به شدت آسيب‌ ديده است، بسياري از سطرهاي آن از بين رفته و يا بر اثر فرسودگي بيش از اندازه قابل خواندن نيست. نوشته‌هاي بخش‌هاي آسيب‌ديده را تنها با توجه به اندازه فضاي خالي و برخي حروف باقي مانده در آن مي‌توان تا حدودي بازسازي كرد كه در اين بازسازي احتمال اشتباه‌هايي وجود دارد.}

^{علاوه بر از آنجا كه در خوانش و ترجمه نوشته‌هاي بابلي، هنوز اتفاق نظر وجود ندارد؛ متن منشور كوروش در ترجمه‌هاي گوناگون تفاوت دارد با اين وجود محتواي اصلي آن كه در بردارنده احترام به اقوام و اديان و مذاهب گوناگون است از سوي همه باستان شناسان تاييد مي شود.}

	مجسمه نقره اي مردي با لباس ايراني كه احتمال مي رود تصويرگر چهره خشايارشاه باشد.

^{كوروش در اين كتيبه براي نخستين بار از رعايت حقوق طبيعي و مادي و معنوي انسان صحبت كرده است.}

^{رضا مرادي غياث آبادي متن لوح را اينطور ترجمه كرده است:}

^{" منم كـوروش، شاه جهان، شاه بزرگ، شاه توانمند، شاه بابِـل، شاه سومر و اَكَد، شاه چهار گوشه جهان. پسر كمبوجيه، شاه بزرگ … نوه كوروش، شاه بزرگ … نبيره چيش‌پيش، شاه بزرگ … آنگاه كه بدون جنگ و پيكار وارد بابل شدم، همه مردم گام‌هاي مرا با شادماني پذيرفتند. در بارگاه پادشاهان بابِـل بر تخت شهرياري نشستم. مردوك خداي بزرگ دل‌هاي پاك مردم بابـل را متوجه من كرد … زيرا من او را ارجمند و گرامي داشتم. ارتش بزرگ من به صلح و آرامي وارد بابل شد. نگذاشتم رنج و آزاري به مردم اين شهر و اين سرزمين وارد آيد. وضع داخلي بابل و جايگاه‌هاي مقدسش قلب مرا تكان داد … من براي صلح كوشيدم. من برده‌داري را بر‌انداختم، به بدبختي آنان پايان بخشيدم. فرمان دادم كه همه مردم در پرستش خداي خود آزاد باشند و آنان را نيازارند. فرمان دادم كه هيچكس اهالي شهر را از هستي ساقط نكند. مَـردوك خداي بزرگ از كردار من خشنود شد … او بركت و مهرباني‌اش را ارزاني داشت. ما همگي شادمانه و در صلح و آشتي مقام بلندش را ستوديم … من همه شهرهايي را كه ويران شده بود از نو ساختم. فرمان دادم تمام نيايشگاه‌هايي كه بسته شده بودند را بگشايند. همه خدايان اين نيايشگاه‌ها را به جاهاي خود بازگرداندم. همه مردماني كه پراكنده و آواره شده بودند را به جايگاه‌هاي خود برگرداندم و خانه‌هاي ويران آنان را آباد كردم. همه مردم را به همبستگي فرا خواندم. همچنين پيكره خدايان سومر و اَكَـد را كه نَـبونيد بدون واهمه از خداي بزرگ به بابل آورده بود، به خشنودي مَردوك خداي بزرگ و به شادي و خرمي به نيايشگاه‌هاي خودشان بازگرداندم. بشود كه دل‌ها شاد گردد. بشود، خداياني كه آنان را به جايگاه‌هاي مقدس نخستين‌شان بازگرداندم، هر روز در پيشگاه خداي بزرگ برايم زندگاني بلند خواستار باشند. بشود كه سخنان پر بركت و نيكخواهانه برايم بيابند. بشود كه آنان به خداي من مَردوك بگويند: ‘‘ به كوروش شاه، پادشاهي كه ترا گرامي مي‌دارد و پسرش كمبوجيه، جايگاهي در سراي سپند ارزاني دار.’’ من براي همه مردم جامعه‌اي آرام فراهم ساختم و صلح و آرامش را به تمامي مردم اعطا كردم."}

^{لوح كوروش تنها يك بار در جريان جشن‌هاي ۲۵۰۰ ساله براي نمايش در ايران از موزه بريتا‌نيا خارج شد. آن زمان يعني در سال ۱۳۵۰ هجري شمسي، منشور را ۵ هزار پوند بيمه كردند و شي ياد شده تنها به مدت ۱۰ روز در ايران و در موزه برج آزادي به نمايش در آمد.}

^{يك كپي از منشور كوروش به عنوان كهن‌ترين فرمانِ شناخته‌شده تفاهم و همزيستي ملت‌ها در ساختمان سازمان ملل متحد در نيويورك نگهداري مي‌شود. اين كتيبه در فضاي بين تالار اصلي شوراي امنيت و تالار قيمومت قرار دارد.}

ششم فروردین

  اهورمزدا،این سرزمین پارس را از سپاه دشمن،از

بد سالی و دیو دروغ به پایا .

در تخت جمشید که از دوره سلطنت داریوش اقامتگاه پادشاهان بوده، ابنیه به سبک کاخ ها اهمیت زیادی دارد. کاخ های تخت جمشید در روی یک سکوی بلند قرار گرفته و با وجود داشتن اشکال مختلف معماری ساختمان واحدی را تشکیل می دهند که قدرت و عظمت دولت هخامنشیان را نمایان می سازد و از آثار ملتی است که موسس و موجد هنر و صنعت دوره هخامنشیان بوده است.

کلیه این ابنیه، به استثنای یکی از آنها که به دوره اردشیر سوم تعلق دارد، طبق فرمان داریوش و خشیارشا بنا شده و ما می توانیم از روی آنها در باره وسعت فعالیت ساختمانی این پادشاهان و سبک معماری دوران شکوه و جلال دولت هخامنشیان قضاوت کنیم. در تخت جمشید دو نوع ساختمان به خوبی به چشم می خورد یکی "تاچار" قصر زمستانی، که در زمان داریوش ساختمان آن آغاز گردید و دیگری "آپادانا" سالن روبازی که بر روی ستونهای بلند باریک با پوشش چوبی استقرار دارد. این قصر در زمان داریوش بنا شد و در زمان خشیارشا و اردشیر اول تجدید گردید. سالن صد ستونی هم که در زمان خشیارشا بنا شده از همین نوع محسوب می شود.

بنای قصر داریوش که در اقامتگاه دیگر پادشاهان در پایتخت قدیم عیلام، یعنی شوش ساخته شده، نوع دیگری است. در آنجا ابنیه قصر در اطراف حیاط مرکزی بر صبق اصول معماری ماورای دجله و فرات متمرکز شده است.

کلیه این آثار مختلف معماری، حاکی از سنن مختلفی است که بر اساس آنها سبک معماری دوران هخامنشیان به وجود آمده است. تردیدی نیست که هنر هخامنشیان از لحاظ این که یک هنر درباری بوده و از لحاظ عظمت و جلال می بایستی قدرت و جبروت پادشاهان را نمایان سازد، به دست ملل و قبایل گوناگون بنا شده و خود ایرانیان در بنای آن کمتر کار کرده اند.

در این هنر علاوه بر عناصر هنر محلی ایرانی، عناصری نیز از هنر بین النهرین و مصر و یونان نیز به چشم می خورد. در شوشو از روی کتیبه داریوش اول معلوم می شود که استادان کلیه ملل در ساختمان کاخ، که نشانه قدرت و عظمت حکومت هخامنشیان بوده است، شرکت داشته اند.

از کتاب تاریخ ایران باستان نوشته میخائیل میخائیلوویچ یاکونوف ، ترجمه روحی ارباب

نبود دوده‌های ناشی از سوخت روشنایی‌ها روی بخش‌های سنگی، اشیای باستانی و تزیینات به دست آمده از تخت جمشید حکایت از آن دارد که دو هزار و 500 سال پیش برای تامین روشنایی از مواد سوختی بدون آلاینده استفاده می‌شده است.
به گزارش میراث خبر، مجموعه تخت جمشید مجموعه‌ای كامل از سازه‌ها و بقایای مربوط به دوره هخامنشی است كه در زمان داریوش اول و در سال 518 پیش از میلاد ساخته شده است. این مجموعه از كاخ‌ها، حصارها، بخش‌های خدماتی و نظام‌های مختلفی تشكیل شده است.
«حسن راهساز»، سرپرست گروه مرمت مجموعه تخت جمشید، گفت: «با توجه به این كه تخت جمشید در دو هزار و 500 سال پیش دارای تزیینات رنگی و پارچه‌ای بوده، هخامنشیان برای جلوگیری از كثیف شدن این تزیینات و نشستن دوده روی آنها، از مواد روشنایی پالایش شده استفاده می‌كرده‌اند.»
وی با اشاره به این كه در طی سال‌های گذشته در بررسی‌های اشیا و آثار سنگی به جای مانده از تخت جمشید هیچ گونه آثار دوده دیده نشده است، گفت: «با توجه به این كه مجموعه تخت جمشید بیش از 125 هزار متر مربع وسعت دارد كه بخش‌های زیادی از آن سرپوشیده بود و برای روشن كردن آنها مطمئنا از مقدار زیادی مشعل و مواد روشنایی استفاده می‌شد كه در صورت عدم استفاده از روشنایی‌های پالایش شده هم اكنون با میزان زیادی از دوده روی سازه‌ها و اشیا برخورد می‌كردیم.»
كارشناسان هخامنشی همچنین علاوه بر پالایش مواد روشنایی برای خوشبو كردن فضای كاخ از عطر نیز استفاده می‌كرده‌اند.
راهساز در این باره گفت: «در بررسی‌های نقش برجسته‌های تخت جمشید شواهدی وجود دارد كه نشان می‌دهد در سطح كاخ‌های این مجموعه دو هزار و 500 سال پیش از گیاهان مختلفی نظیر اسفند برای خوشبو كردن كاخ‌ها استفاده می‌شده است.»
مجموعه تاریخی و پایتختی تخت جمشید مهم‌ترین پایتخت حكومت هخامنشی است كه در استان فارس و در نزدیكی شیراز جای گرفته است.

نگویی که آتش پرستان بدند .....  پرستنده ی پاک یزدان بدند

در آن گه بدی آتش خوب رنگ .....  چو مرد تازیان راست محراب سنگ

فردوسی بزرگ

َ

در روزگار عمر یکی از شاهزادگان ایرانی را که به اسارت در آمده بود عمر او را فرا خواند و به وی گفت:ما با تو کاری نداریم هر انچه خواهی بگو تا به تو دهم.شاهزاده گفت:ما ایرانیان را دهقان گویند از تو می خواهم دهی و یران به من بدهی تا آبادان سازم.عمر فرستاد تا چنین دهی بیابند که نیافتند .

منازل در منازل می بریدند/به ایران در دهی ویران ندیدند

جهان بود از خوشی چون باغ گلزار /پر از باغ و رز و پرکشت و پرکار

چو برگشتند یکسر بوم ایران /ندیدند اندر آن یک جای ویران

پس شاهزاده در پاسخ عمر گفت مقصودم آن بود که ببینید ما جای ویران نداریم و مملکتداری را کار بازی نیست و رئیس مملکت باید مانند خورشیدی نور بتابد و عدل گسترد و به مظلوم برسد و به هر کاری مردی در خور آن فرستد تا ملک و ملت بر جا ماند.

« افلاطون : قانون ایرانی در نهایت عقل و درایت توصیف شده است»

وضعیت قضاوت در کشورهای فتح شده

تشکیلات فضایی ممالک غیر ایرانی ظاهراً وضع قضایی خود را به همان شکل پیشین خود حفظ کرده بودند . یعنی اقوام تحت سلطه با توجه به آیین و مقررات مذاهب و ادیان خاص خود به قضاوت میپرداختند و حاکمان هخامنشی هیچ دخالتی در نظام اجتماعی ایشان نمی نمودند .
این یکی از ملاک ها و عوامل بسیار مهم ساختار قدرت هخامنشی بود که نقش بسیار زیادی در ثبات این دولت و ماندگاری آن داشت. همچنین امکان حفظ فرهنگ های محلی و نظام های عادی در جوامع جدید را فراهم می ساخت .

حیطه اختیارات حاکمان منسوب از طرف هخامنشی ها
با این حال نسبت به آنچه که به سیاست کشور یا شخص پادشاه مربوط میشد، قضاوت آن توسط قضات بلندپایه و معتمد بنام ساتراپ ها و یا توسط پادشاه هخامنشی بود. این ساتراپ ها در واقع نماینده مرکز در استان های اطراف بودند و به نوعی حاکمان هخامنشی محسوب می شدند .

جرائم مربوط به امنیت کشور از قبیل طغیان و توطئه در صلاحیت ساتراپ ها بوده است، و آنها لااقل در امور جزایی خاص خود ، دارای همان حقوقی بوده اند که پادشاهان هخامنشی دارا بوده اند.

عدالت و قانون در زمان هخامنشیان

در زمان هخامنشیان به داوری و احقاق حق اهمیت داده میشد، چنانچه به نقل از هرودت مورخ نامی آورده شده است:
· «بیش از هر چیز دادگستری مورد توجه ایرانیان بوده است . چنانچه مردی بسیار بزرگ و باهوش که دیوکیس نام داشت میان قوم ماد قد برافراشت.
· مادها او را در دهکده خود به عنوان قاضی برگزیدند. ساکنان دهکده های دیگر نیز به سوی او شتافتند و دعاوی خود را به داوری او واگذار نمودند.
· روزی رسید که مردم به هیچکس جز او برای مرافعات خود رو نمیآوردند. سرانجام در یک انجمن همگانی به پادشاهی انتخاب شد.»
و او کسی نبود جز کورش بنیادگذار سلسله هخامنشی.

تنظیم قانون در دولت هخامنشی
در مورد جمع آوری قانون در زمان هخامنشی گفته شده است که:
· «در زمان سلطنت داریوش، وی دستور داد که یک قانون مدنی کامل از روی قوانین کشورهای تابعه و قوانین ایران تهیه و مورد عمل قرار دهند که بعدها همان قانون پایه گذار قانونگذاران روم و سایر کشورهای جهان گردید.»

. افلاطون : قانون ایرانی در نهایت عقل و درایت توصیف شده است .

دادگاه های مختلف در این دوره
عدالت در زمان هخامنشیان توسط دادگاههایی که به ریاست سران طبقات جامعه تشکیل می شد اجراء میگردید، ایشان در آراء و احکام قضایی خود به سنن کهن و قوانینی که «داتا» نامیده میشد استناد میکردند.
دادگاههای رسمی دیگری وجود داشت که داوران آنها به «داته برا» مرسوم بودند و مستقیماً از طرف پادشاه منصوب میشدند و شغل آنان نیز مورثی بود.

استبداد ایرانی یا نظمی اجتماعی ؟
موروثی بودن قضات ، نشان از آن دارد که استبداد ایرانی ، به مفهومی که نزد غربی ها معروف است ،‌ نبوده است . چنانچه وراثت در میان قضات موجب می شده است که نظمی اجتماعی در میان مسؤولین اصلی قضاوت در کشور وجود داشته باشد که خارج از حیطه اختیار شاه بوده است و شاه مجبور به پیروی از آن می بود .

به همین جهت امکان آن نبود که شاه هرکس را که می پسندد و دوست دارد ، نصب کند و از طرف دیگر مجبور بود که کارها و تصمیماتش را با این قضات هماهنگ نماید و از مخالفت با آنها بطور علنی دست بردارد .

راجع به اهمیت عدالت و اجرای آن در عهده هخامنشی منقول است که کورش از زبان استاد خود گفته است:
عدالت آن است که به مقتضای قانون و حق باشد و هرچه را از راه حق منصرف شود ستم و بی عدالتی است و قاضی عادل آن است که فتوایش به اعتبار قانون و مطابق حق باشد.»

شورای مشورتی شاهی
شورایی از داوران شاهی که برای مدت عمر تعیین میشدند در مسائل مشکل حقوقی به او کمک میکردند این شورا خود نیز حق داوری داشت و شاه مراقب بود که مبادا در احکام آنها تجاوزاتی روی دهد
این مسئله هم تأکید دیگری است بر نظام غیر استبدادی حکومت و قضاوت . چرا که وجود قضاتی مادام العمر مانع آن می شد که قضات برای ترس از برکنار شدن ، مخالف حق و قانون عمل کنند و یا بر طبق رضایت شاه عملی نادرست را مرتکب شوند .

حمایت از قوانین ملت ها
آخرین اعلامیه داریوش برنامه جهانداری اوست که از آن به نام برنامه فرمانروایی جهانی آریایی یاد شده است.
بدین اساس هر جامعه مذهبی یا قومی که به رسمیت شناخته شده بود قانون نامه ای تهیه کرد و برای آنکه قانون نامه ها لازم الاجراء گردد، او خود را حامی و مروج آنها میدانست و هر یک را «قانون شاهی» میخواند و از آن پس در امور قضایی بنابر «قانون شاهی» عمل میشد.

قوانین ملت ها
· مصری ها :قانونهای مصری به فرمان داریوش گردآوری شد .
مغان زرتشتی : مغان نیز به دستور داریوش به جمع آوری قوانین خود مشغول شدند و اصل کتاب وندیداداز جمع آوری این قوانین به دست آمده است
· یهودیان : یهودیان به دستور داریوش قوانین دین خود را جمع آوری کردند و هنوز هم در زبان عبری قانون را «دات» میگویند که از واژه «داته» فارسی باستان آمده است.  

نمایی دیگر از نظم غیر استبدادی با ظاهر فردی
در ایران زمان هخامنشیان، از آنجایی که تمام قدرتها و اختیارات و من جمله قوه قضاییه زیر نفوذ و اقتدار شاه بود، هیچ حق و منطقی در مقابل او عرض وجود نمیکرد و غالباً شاه عمل قضاوت را به یکی از دانشمندان مجرب و سالخورده واگذار مینمود .
بعد از آن یک محکمه عالی وجود داشت که از هفت نفر قاضی تشکیل میشد و پایینتر از محکمه های محلی بود که در سراسر کشور وجود داشت.

این نشان می دهد که چنین مرسوم بوده است که حتما شاه ، فردی سالخورده و کارکشته و نه جوان و خام را از میان دانشمندان کشورش برگزیند و او عالی ترین مقام قضایی کشور و امپراطوری خواهد بود .
یعنی چنین نیست که شاه به هر ترتیبی که خود بخواهد ، حکم کند و دیگران را به مجازات برساند تا نابسامانی و اضطراب همه مردم را بگیرد .

نقش کاهنان و غیر کاهنان
قوانین و مقررات را کاهنان وضع میکردند و تا مدت زیادی کار رسیدگی به دعاوی را برعهده داشتند ولی بعدها افرادی به این گونه کارها رسیدگی میکردند که از طبقه کاهنان نبودند .
معمولاً در دعاوی به استثناء آنهایی که از اهمیت فراوان برخوردار بودند ضمانت را میپذیرفتند و در محاکمات از راه رسم خاص و منظمی پیروی میشد.

نقش و اختیارات شاه
درزمان هخامنشیان چون ریاست عالیه امور قضایی کشور برعهده شاه بود، او بزرگترین داور محسوب شده و احکام نهایی با رأی و صلاحدید او صادر میشد .
شاه میتوانست مجرم را عفو نموده یا در مجازات وی تخفیف داده و یا مجازاتی دیگر غیر از آنچه که در قانون پیش بینی شده بود مقرر نماید و حتی کیفرهای دیگر را نیز به نحوی که صلاح میدید در مورد مجرمین به مورد اجرا میگذاشت.

چنین حقی معمولا در همه قوانین کشورها ، بصورت های کم یا زیاد وجود دارد و عالی ترین فرد اجازه نقض حکم را داراست . چنانچه رئیس جمهور در کشور آمریکا می تواند حکم اعدام را نقض کند و یا حتی برخی قوانین کنگره ( مجلس در نظام آمریکا ) را نقض کند .

آئین دادرسی و روش محاکمه
در زمان هخامنشیان برای آنکه کار محاکمات به درازا نکشد برای هر نوع دعوی مدت زمان معینی مقرر شده بود که می بایست در ظرف آن مدت حاکم صادر شود .

همچنین به طرفین دعوی پیشنهاد سازش از طریق داوری میکردند تا دعوایی که میان انها اتفاق افتاده است توسط داور و به طرفین مسالمت آمیز حل و فصل شود .

سخنگویان قانون یا وکیلان
چون رفته رفته سوابق قضایی زیاد شد و قوانین و مقررات طول و تفصیل پیدا کرده بود گروه خاصی به نام «سخنگویان قانون» پیدا شدند که مردم در امور قضایی با آنها بحث و مشورت میکردند و برای پیش بردن دعاوی خود از ایشان کمک میگرفتند.

سکه‌های زر را دریک و سکه‌های سیم را شِکِل می‌گفتند. وزن دریک ۸٫۴۲ گرم و و وزن شِکِل ۵٫۶۰ گرم بود. عیار سکه‌های دریک بسیار بالا بود و با آزمایش روی نمونه‌های به دست آمده معلوم شده‌است که فلزش تنها ۳٪ آلیاژ می‌داشته‌است. این خلوص بالا باعث رواج این سکه شد و همواره سکه‌های طلای هخامنشی سخت معتبر بودند. در اواخر دوران هخامنشی دودریکی هم ضرب شد. کیفیت سکه‌های زر در تمام دوران هخامنشی ثابت ماند.

دریک‌ها و شِکِل‌ها دارای نقش «کماندار پارسی»‌اند. این نقش در طول دو قرن سلطنت هخامنشیان تغییراتی داشت. از آنجا که سکه‌های هخامنشی تاریخ ضرب ندارند از روی قراین دیگر نقش‌های مربوط به دوران هر پادشاه را تعیین کرده‌اند. سکه‌های هخامنشی جز موارد استثنایی تنها در یک سو دارای نقش هستند و پشت آنها معمولاً فرورفتگی مربع شکل و ناهمواری‌های نامنظمی وجود دارد. اینها اثر قسمت برجستهٔ سندانی‌است که هنگام چکش‌زدن بر سکه گذاشته می‌شد.

در زمان هخامنشیان بعضی ساتراپی‌ها هم که در ادارهٔ امور داخلی خود آزاد می‌بودند سکه‌های مخصوص به خود ضرب می‌کردند که مثلاً تصویر الههٔ مورد پرستششان روی آنها نقش شده بود.

کوروش بزرگ، در بستر مرگ، بردیا را به فرماندهی استان‌های شرقی شاهنشاهی ایران گماشت. کمبوجیه دوم، پیش از رفتن به مصر، از آنجا که از احتمال شورش برادرش می‌ترسید دستور کشتن بردیا را داد.

مردم از کشته شدن او خبر نداشتند و در سال ۵۲۲ (پیش از میلاد) شخصی به نام «گئوماته مغ» خود را به دروغ بردیا نامید و بر کوهی نزدیک شهر ایرانی پَیشیاوادا اعلام شاه بودن کرد. در متون تاریخی از وی به عنوان «بردیای دروغین» یاد شده است.

نام بردیا را یونانیان اِسمِردیس نوشته‌اند. نام بردیا از ریشه -bard (بلند بودن) پارسی باستان مشتق شده و معنی این نام «والا» و «متعالی» است. واژه‌های برزو و همچنین بخش -برز در نام البرز با این واژه همریشه هستند.

پیراهنت را پاره کردند     مرد و زنت آواره کردند

 خاک تورا خونین نوشتند   آنها که ننگ این بهشتند

 گنجینه هایت رفته تاراج    جان تو را صد زخمه آماج

 فرهنگ تو رو به زوال است   امروز آسودن محال است

ما به اکران فیلم اهریمنی وضد ایرانی

    <<300>> معترضیم

این متنی که خوندید چند روزیه که سر و صدای زیادی داشته وتقریبا روی تمام وبلاگ های ایرانی ، تاکید می کنم ایرانی دیده میشه.اول راجع به درست یا نا درست بودن این جنگ توضیح مختصری بدم.

این جنگ حقیقت داشته ودر زمان خشایارشا بزرگ برای فتح یونان اتفاق افتاد. به گفته ی هردووت مورخ یونانی: سپاه ایران دارای بیش از یک میلیون نفر سربازان جنگجو بود.قبل از رسیدن سپاه ایران به یونان در جایی به نام ترموپیل 300 نفر سرباز اسپارتی که خود را فدایی یونان می دانستند در مقابل سپاه ایران برای مدت 3 روز ایستادگی می کنند.(این سربازان از کودکی برای دفاع از یونان پرورش داده می شدند. مردانی با اندام هایی ورزیده، موهایی بلوند و بسته شده و صورتی تراشیده.) اما بالاخره بعد از3روز نه تنها این سپاه شکست خورد بلکه سپاه قدرتمند یونان هم تاب مقابله با غیور مردان ایران را نداشت و آتن فتح شد.هردووت اونقدر ترسیده بود که در کتاب خودش سپاه ایران را بعد از ورود به آتن این گونه تشبیه می کنه : درب هیچ خانه ای شکسته نشد، به هیچ کس ستمی نشد ولی سپاه ایران آنقدر زیاد بود که وقتی سربازان ایرانی پای خود را به زمین می زدند سقف آکروپولیس فرو ریخت.(شاید اگر خشایارشا اینقدر به یونانی ها لطف نمی کرد :1-هیچ وقت یونان ازایران جدا نمی شد و تا ابد جزیی جدا نشدنی از خاک ایران محسوب می شد << "ببینید اعراب چقدر خوب در ایران باقی موندند چون سیاست کشتن ،ظلم وفحشا را خوب اجرا کردند">> _2- دنیا و مخصوصا خود یونانی ها جرات نمی کردند این گونه فیلم ها را بسازند و به تاریخ و شخصیت ایرانی اهانت کنند.) اینها همه در حالی بود که به گفته ی مورخان ایرانی سپاه ایران از هشتاد هزار نفر تجاوز نمی کردو نا گفته نماند که عامل پیروزی ایران بر یونان هم بختیاری ها بودند.

این فیلم در هفته ی اول رکورد دار فروش شده وبیش از 70 میلیون دلار درامد داشته. میشه گفت این فیلم مثل فیلم ارباب حلقه هاست و فرودوی ویارانش در نقش یونانی ها واورک ها و سایر موجودات وحشی درنقش ایران وسپاه ایران هستند که خوب طبیعتا باید فرودوی و یارانش پیروز بشند که این اتفاق هم می افته.

دنیا اونقدر احمق شده که ما نمی تونیم قضاوت را به دست اونها بسپاریم اما چه کنیم که کاری هم نمی تونیم بکنیم .قدرت در دستان عده ای فاقد صلاحیت و نمی تونند از حق ایران وایرانی دفاع کنند. البته نه اینکه نمی تونند نه، نمی خوان. تازه کلی هم حال کردند که گفتن ایران قبل و بعد از اسلام فاقد شعور و شخصیت بوده.

"من از ديروز و من از امروزم؛ ولی بخشی از من از فرداست، از پس فرداست و از هميشه است"

« آنچنان گفت زرتشت»

امروز پنجم فروردین 3745 ،

شب ششم فروردین (روز تولد پیامبر مهر و نیکی،اشو زرتشت)

«با دستهای برافراشته ، ای مزدا بتو نیایش میکنم ، و با فروتنی از تو درخواست خوشبختی دارم . باشد که همه کردارهای من، با خرد و اندیشه نیک و هماهنگ با آئین راستی انجام گیرد ، تا تو را خشنود ، و روان زمین بارور راخوشبخت سازم
 پس ، ای مزدا اهورا، با اندیشه نیک به سوی تو میآیم ، تا در پرتو راستی ، خوشبختی هر دو جهان ، مادی و مینوی را بمن بشناسانی ، تا بتوانم آنرا به همراهان خود بشناسانم»

به خشنودي اهورامزدا 
انديشه و گفتار و كردار نيك را مي‌ستايم
آئين زرتشت را مي‌ستايم، كه خواستار آزادگي و آشتي و از‌خود‌گذشتگي و پارسايي و يگانگي است

بود مردمي کيش و آيين ما  
نگيرد خرد ُخرده بر دين ما
بياريم باز آب رفته بجوي
مگر زان بيابيم باز آبروي

آذرآبادگان من جان جانان من است
قیمت خون ارس،رگ ایران من است

 ای انسان هر که باشی و از هر کجا که بیایی زیرا که می دانم خواهی آمد

من کوروش هستم که برای پارسیان این امپراتوری پهناور را بنا کردم

پس بدین مشتی خاک که تن من را می پوشاند رشک مبر ، مرا بگذار و بگذر